Türkiye'de nükleer güç santrali kurulup işletilmesine dönük nükleer santral yarışmasında, son aşamaya gelindi.
Türkiye Atom Enerji Kurumunun (TAEK), 24 Eylül'de yapılan yarışmada tek teklif veren "Atomstroyexport-Inter Rao-Park Teknik" ortaklığının nükleer santral yapımı için verdiği teknoloji teklifini olumlu karşılamasının ardından, TETAŞ'ın üçüncü yani fiyat zarfı, 19 Ocak tarihinde saat 10.00'da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı E Blok 1 No.lu Toplantı Salonunda açılacak.
İhalede tek teklif veren Atomstroyexport-Inter Rao-Park Teknik'in fiyat zarfında, teklife esas yıllara sari kilovat saat (kWh) cinsinden elektrik üretim miktarları ve satış fiyatları yer alacak.
Verilecek fiyat teklifi nükleer santral rüyasının gerçekleşmesi için önem taşırken, TAEK'in nükleer santral için teknolojik kriterlerinden başarıyla geçen söz konusu ortaklığın alım garantisinin bulunduğu 15 yıl boyunca devlete satacağı elektrik için de ucuz fiyat teklif etmesi gerekiyor.
TETAŞ tarafından fiyat zarfının açılmasının ardından yapılan değerlendirme Bakanlar Kurulunun onayına sunulucak.
Nihai kararı Bakanlar Kurulu verecek ve Bakanlar kurulunun uygun görmesi durumunda firma ile sözleşme imzalanarak, santral yapımına başlanacak.
Söz konusu ortaklığın TAEK'e teklif sunduğu reaktör, Rus tipi basın çlı su reaktörleri geleneksel olarak VVER olarak adlandırılıyor. Akkuyu sahasında VVER-1200 (AES-2006) tasarımı reaktörlerden 4 ünite kurulması teklif edilirken, söz konusu tasarım Rusya Federasyonu tarafından geliştirilen VVER tipi reaktörlerin en son modeli. Buna göre, tasarım, halen dünyada 18 adet işletmede bulunan VVER-1000'den özellikle de Finlandiya için geliştirilen ve daha sonra Çin (Tianwan 1 ve Tianwan 2) ve Hindistan'da (Kudankulam) inşa edilen VVER 1000 (AES-91) tasarımından evrimleştirildi. VVER tipi reaktörlerin diğer basınçlı su reaktörlerinden en önemli farklarını yatay buhar üreteçleri ve hekzagonal örgü biçiminde yerleştirilmiş yakıt tasarımları oluşturuyor.
Çift katmanlı koruma kabı binasının bulunduğu tasarımda u çak çarpmaları, dış patlamalar, rüzgar yükleri dikkate alınırken, batı tipi benzerlerinde bulunan tüm güvenlik sistemlerine sahip ve tasarıma esas kazaların ötesindeki kazalar da (ciddi kazalar) göz önünde bulunduruldu.
Akkuyu için ortaklığın teklif ettiği her bir ünitenin nominal elektrik gü cü yaklaşık 1200 megavat. 4 üniteden oluşan nükleer güç santralının toplam elektrik gücü ise yaklaşık 4800 megavat.
Nükleer santral, enerji kaynaklarına alternatif oluşturması, yakıt maliyetlerinin düşüklüğü, dışa bağımlılığın azaltılması ve çevre kirliliği açısından en temiz enerji elde etme yöntemi olması nedeniyle tercih ediliyor. Türkiye'de elektrik enerjisi üretimi içinde nükleer santrallerinin payının 2020 yılına kadar asgari yüzde 8, 2030 yılına kadar ise yüzde 20 olması hedefleniyor.
Nükleer güç santrali kurup işletecek ve TETAŞ'a elektrik enerjisi satacak şirketin belirlenmesine ilişkin yapılan yarışmanın ilk aşaması 24 Eylül 2008 tarihinde TETAŞ tarafından tekliflerin alınması ve ilk zarfların açılmasıyla tamamlanmıştı.
İhale için 13 firma şartname almış, ancak yalnızca bir firma teklif vermişti. Firmaların bir kısmı ihale takviminin, uygun teklif vermeye yeterli olmadığını belirterek, süre uzatımı istemiş, ancak TETAŞ bu talebi geri çevirmişti.
Yarışma şeklinde yapılan ihaleye tek teklif veren Rus-Türk ortaklığındaki Atomstroyexport-Inter Rao-Park Teknik Konsorsiyumunun ilk zarfındaki belgelerin eksiksiz olduğunun tespit edilmesi üzerine, TAEK kriterlerine ilişkin bilgi ve belgelerin bulunduğu ikinci zarf aynı gün TAEK'e gönderilmişti.
TAEK'in 19 Aralık 2008 tarihinde de Nükleer Santral Yarışması kapsamında teklif edilen reaktör tasarımına uygunluk belgesi vermiş ve teknoloji açısından onay yazısını TETAŞ'a göndermişti.
Mevcut aşamada ise son olarak TETAŞ, şirketin fiyat zarfını açacak. Zarftan çıkacak fiyat teklifi ilgili bütün kesimler tarafından merakla bekleniyor.
Nükleer santral yarışmasında, tek teklif veren "Atomstroyexport-Inter Rao-Park Teknik" Ortak girişim grubunun vereceği fiyat zarfı merak konusu oluştururken, enerji sektöründe kimi söz konusu süreci destekliyor, kimi ise şiddetle karşı çıkıyor.
Elektrik Üreticileri Derneği Başkanı Önder Karaduman, Türkiye'nin nükleer enerjiden artık kaçamayacak bir duruma geldiğini belirtirken, ülkenin elektriğin yüzde 50'sinden fazlasını doğal gazdan üretecek kadar zengin olmadığını savundu.
Türkiye'nin son yıllarda yaşanan doğal gaz krizlerini de dikkate aldığında, enerji güvenliği için enerji çeşitliliğini artırmak zorunda olduğunu vurgulayan Karaduman, "Dünya nükleer teknolojiyi yeniden keşfederken, Türkiye özellikle ekonomik küresel kriz ile doğal gaz krizlerinin yaşandığı söz konusu dönemde bu teklifi iyi değerlendirmeli" diye konuştu.
Dünyada doğal gaz açısından zengin Rusya dahil hiç bir ülkenin, elektriğinin yüzde 50 oranında doğal gazdan üretmediğine işaret eden Karaduman, Türkiye'nin ihracattan kazandığı paraları enerjiye vermemesi gerektiğini, mutlaka nükleer teknolojiye geçmesi gerektiğini kaydetti.
Bir çok ülkede nükleer enerji santralleri bulunduğuna işaret eden Karaduman, Türkiye'nin de bu konuda daha fazla oyalanmaması gerektiğini söyledi.
Atomstroyexport-Inter Rao-Park Teknik ortak girişim grubunun kullanacağı teknolojinin TAEK tarafından uygun görülmesinin ardından, sıranın fiyatların belirlenmesinde olduğunu ifade eden Karaduman, şunları kaydetti:
"Ben konunun, bu dönem sonuçlanacağını düşünüyorum. Verilen fiyat inşallah uygun olur. Fiyatta bir pazarlık şansı var, TETAŞ'ın bir pazarlık etme şansı var. Bugün ortalama fiyatlar kilovat saat başına 12-13 sent civarında onun altındaki her ortalama enerji maliyetlerini de aşağıya çeker. 8 sentin altında her fiyatın uygun olacağını düşünüyorum."
Enerji Uzmanı Necdet Pamir de "Bu işin mevcut yasayla her tarafı açık, bir sürü soruna açık, sorunun hiç bir tanesi üzerinde çalışma yapılmamışken, atık yönetimi başta olmak AB standartlarında uygunluk açısından yapılması gerekenler varken, her tarafı delik deşik, eksik bir düzenlemeyle, tek bir şirketin verdiği teklif üzerinden bu işin yürütülmesini son derece sağlıksız buluyorum" dedi.
Söz konusu süreçte nükleer enerji santralleriyle ilgilen ve şartname alan firmaların, çeşitli uyarılarda bulunduğunu, bir takım düzenlemeler ile süre uzatımı talebinde bulunduğunu hatırlatan Pamir, ancak buna rağmen sürecin devam ettirildiğini ve tek bir teklif alındığını kaydetti.
Türkiye'nin enerjide Rusya'ya bağımlı olduğundan rahatsız olunmasına rağmen, bu defa nükleer enerji üzerinden elektrikte de çok yüksek oranlarda Rusya'ya bağımlılığa sebeb olacak bir adım atmanın oldukça yanlış olduğunu vurgulayan Pamir, Türkiye'nin çaresiz konumda olmadığını bu yapıyla nükleer ısrarı sürdürmemesi gerektiğini belirtti.
Elektrik Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı Musa Çeçen de dünyada küresel krizin yaşandığı, talebin düştüğü ve sanayinin çıkmaza girdiği bir ortamda, Türkiye'de nükleer santral yatırımının gerçekleşeceğine inanmadığını söyledi. Yarışmaya tek bir teklifle devam edilmesini de eleştiren Çeçen, şöyle devam etti:
"Nükleer santraldeki dünyada bütün uygulamalarda 7-8 sentten yukarı çıkmayacağı söylenen fiyat ortalamasının zaman içinde gecikmeler, amortisman giderleri, fiyat artışları ile 14 sentlere çıktığını biliyoruz. Buna enerji iletim ve dağıtım paylarını da koyduğumuzda inanılmaz rakamlara gelecektir.
ABD'de ilan edilen 7-8 sent fiyatlarla enerji üreten çok az sayıda santral var ve bu konuda da çok sayıda dava açıldığını biliyoruz. Dolayısıyla bu yarışmada bir kamu yararı var, ne de ucuz fiyat beklentisi."