Türk TIR’larının ve ihraç mallarının ‘tam sayım’ gerekçesiyle Moskova gümrüğünde günlerce bekletilmesiyle başlayan kriz büyüdü. Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen, Rusya’ya hafta başından itibaren misillemeyle karşılık vereceklerini belirtti.
Yetkililer, Rus mallarını taşıyan TIR’lara ilişkin bürokratik işlemlerin ağırlaştırılması, malların ve belgelerinin tek tek incelenmesi yöntemlerinin izlenebileceğini kaydetti. Ancak, Rusya’dan ithal edilen malların demir, çelik, bakır, alüminyum ve akaryakıt ürünleri gibi sanayi girdileri olması, ‘misilleme Türk şirketlerini etkileyecek’ kaygısı yarattı.
Rusya , Türk TIR’ları ile, Türk ihraç mallarını taşıyan yabancı TIR’ların kendi gümrüklerinden geçişini temmuzdan bu yana yavaşlattı. Kayıtdışı ürünlere önlem olarak, ‘risk faktörü araştırması’ yaptığını açıklayan Rus tarafı, gümrüklerden geçen Türk mallarını tek tek saymaya başladı. Gümrük işlemlerinin iki gün sürmesi gereken TIR’ları, 10-15 gün bekleten Rusya’nın tavrı, ihracatçıları ve nakliyecileri isyan ettirdi.

‘DTÖ kurallarına aykırı’
Dün Irak Planlama ve Kalkınma Bakanı Ali Baban’ı kabul eden Tüzmen, tarife dışı engellemelerin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına aykırı olduğunu kaydetti. Türkiye’nin bu engellemelere karşı kendi tedbir paketini uygulamaya koymakta olduğunu belirten Tüzmen, “Pazartesi’den itibaren bunları göreceksiniz” dedi. Tüzmen şunları kaydetti:
“Biz de karşı tarafta yapılan uygulamaların aynısını mütekabiliyet esasından hareketle uluslararası bütün anlaşmalara uygun bir şekilde ve karşılıklı anlaşmalarımıza da uygun bir şekilde etap etap aynı şekilde uygulayacağız. Türk ihraç ürünlerine Rusya’da neler uygulanıyorsa biz de aynı şekilde Rusya’nın ihraç ürünlerine aynı şeyleri uygulayacağız.”
2005’te Türkiye’nin Rusya’nın DTÖ’ye üyeliği konusunda ön onay olarak giriş belgesini imzaladığını anımsatan Tüzmen, “Son dönemde yapılan negatif çalışmalar, bu görüşümüzü gözden geçirmemizi gündeme getirecektir” diye konuştu.

Anlaşma son anda bozuldu iddiası
Yeniçağ gazetesi yazarı Sabahattin Önkibar, dünkü köşe yazısında gümrük krizinde, Rusya ile ön görüşmeleri yapılan, ancak son anda yürürlüğe konmayan ihracat işlemlerine ilişkin anlaşmanın etkili olduğunu iddia etti. Önkibar, Türkiye’nin Rusya ile imza koyduğu resmi anlaşmayı uygulamadığını savundu.
Edinilen bilgiye göre, Türk ve Rus tarafları, şubatta bir araya gelerek, iki ülke arasındaki ticari işlemleri hızlandırmak için bir sistem oluşturmaya karar verdi. Bu sistemle, önceden bilgileri verilen şirketlerin gümrüklerden sorgulanmadan geçiş yapması öngörüldü.
Ancak, Rusya uygulamanın bütün şirketler için zorunlu olmasını, iki ülkenin noter işlevi görecek birer şirket kurmasını ve tüm fiyat bilgilerinin beyan edilmesini istedi.
Gümrük Müsteşarlığı, öneriyi, “Ticari sır olan fiyatları açıklayamayız. Bilgileri, ancak devlet kurumları ile paylaşırız” diyerek reddedince görüşmeler yarıda kaldı. Söz konusu gerginliğin Rusya’nın gümrüklerdeki tavrında etkili olduğu öne sürüldü. Yetkililer ise herhangi bir anlaşma imzalanmadığını aktardı.