Türkiye’de gündem maddeleri büyük bir hızla değişiyor; tartışmalar soluk almadan birbirini izliyor. İşte son birkaç ayda yaşanan tartışmalardan satır başları... ’Türbanla üniversiteye girilsin mi girilmesin mi?’; ’laik-anti laik’, ’partilerin kapatılması demokrasiye uygun mu değil mi?’, ’Ergenekon davası sürecinde yapılanlar doğru mu yanlış mı?’... Sosyolog ve siyaset bilimciler yaşanan bu tür kutuplaşmaların toplum üzerinde önemli etkiler yaratacağı noktasında birleşiyor. Peki toplum, kutuplaşmalardan nasıl sağlıklı çıkacak? Sokaktaki vatandaş zihin sağlığını nasıl koruyacak? Türkiye’yi bir çatışma ortamı mı bekliyor, yoksa yaşanan kutuplaşmalar çağdaş demokrasilerin bir gereği mi? Sessiz çoğunluk kutuplaşmanın yaratacağı sıkıntıları nasıl aşabalir, orta yol nasıl bulunabilir? Bu soruları siyaset bilimcilere ve sosyologlara sorduk...

Prof. DR. ŞERİF MARDİN: İki kutbun özellikleri iyi incelenmeli

AKP yargıya hesap versin diyenleri Ergenekonculukla ve darbecilikle suçlamak bir düalizm değildir. Bahsi geçen tüm karşıtlıklar aslında birbirleriyle doğrudan iletişim halinde olan ve birbirine eklenmiş kuvvetler olduğunu gözardı edemeyiz. Bence şu ana kadar karşıt iki duvar gibi duran bu zıtlıklar sosyolojik anlamda yeteri kadar incelenmedi. Bu iki kutbun özellikle birbirleriyle olan bağlantılarının incelenmesi lazım. Şunu da belirtmeliyim ki halkın bir orta yolu bulması için bir veya iki dinamikten söz etmek yetmez. Birçok sosyo-ekonomik faktörün bir araya gelmesiyle ancak bir orta yol kendiliğinden oluşur.

Prof. DR. ARUS YUMUL: Çözüm evrensel hukuk kurallarında

İki kutup arasında sıkıştık kaldık. Liberal birçok kültürlülük anlayışını geliştirmemiz gerekiyor. Çözüm farklılıklarla birlikte yaşamayı öğrenmemizden geçiyor. Başkalarının yaşam tarzına karışmadığımız sürece, evrensel hukuka uyduğumuz sürece ortak yaşamayı başarabiliriz. Bu uzun zaman alabilir, ancak sürekli bunu söylemek de ’geç kaldık artık başaramayacağız’ düşüncesi doğurur. Çözüm üretmek suç olarak algılanmamalı ve önyargılardan uzak durulmalı. ’Öteki’ kimlikler dışlanmamalı. Kendi yaşam tarzımızın dışındaki tarzlara saygı duymalıyız. Oysa biz kendi dışımızdaki yaşam tarzlarının görünür olmamasını diliyor ve kamu alanının dışına itmeye çalışıyoruz.

Prof. Dr. FUAT KEYMAN: Gerilim alternatifsizlikten

Siyasette gerilimin kaynağı, bana göre AKP’nin karşısında alternatifi olabilecek bir muhalefetin olmaması. 1980’lere kadar Türkiye’nin modernleşmesini yaratan ve temsil eden laik orta sınıf temsil gücünü kaybetti. Onun yerine günümüzde AKP’nin kendi tabanını oluşturan yeni bir orta sınıf var. Artık bunlar iktidar gücüne sahip.

Laik orta sınıf ise bu gelişmeden dolayı kızgın, tepkili ve korku içinde. Korkusunu da dışarıya yansıtıyor. Eğer bu korkuların karşılığı olmasaydı Yargıtay’ın kapatma davası süreci de yaşanmazdı.

Çözüm şudur: Ya CHP dönüşüm geçirip “Ben Türkiye’yi AKP’den daha iyi yönetirim” iddiasını taşıyacak, ya da AKP’ye alternatif, tepkili laik orta sınıfı temsil etme kabiliyetine sahip bir siyasi aktör çıkacak. Şurası kesindir ki, laik orta sınıf eski temsil ve siyasi güç kabiliyetine tekrar kavuşturulmalıdır. Gerilimin kaynağı tamamen Türkiye’ye ve merkeze kimin hakim olacak kavgasıdır. CHP bu kavgada yok. Türban sorunundan AKP’ye kapatma davasına kadar tüm gerilimler bu iktidar savaşını gösteriyor bize.

Prof. DR. DOĞU ERGİL: Kendimize has hukuk geliştirmeliyiz

Türkiye’deki kutuplaşmanın temel sebebi azgelişmişliktir. Modernlik öncesi bir gelenek ve yaşam tarzına sahip olan ve toplumun büyük kesimini oluşturan kesimle modern ve şehirli kesim arasında etki alanı savaşı yaşanmaktadır. Bu bir iktidar savaşıdır. Gelenekçi ve kırsal kesim modern şehirlerde nüfusun çoğunluğunu oluşturmaktadır ve yaşam tarzıyla modern kesime taban tabana zıt düşmektedir. Modern kesim ise gelenekçi kesimin kendi yaşam tarzını yutacağından korkuyor. Bir başka kutuplaşma ise ideolojik boyuttadır. Türkiye’nin kurucu ideolojisi milliyetçiliktir. Milliyetçilik ’biz ve onlar’ fikrini yaratır. Onlar dediğimiz genellikle dışarıdadır ancak biz bu kavramı içeride yaratıp rejime aykırı iç düşmanlar yarattık. Ortak yolu ise ancak bu iki kesimi bağdaştırarak, kendimize has bir hukuk yaratarak sağlayabiliriz.

TANIL BORA: Orta yol demokrasiden geçiyor

Türkiye’de kutuplaşma yeni değil. 1970’ler de vardı 80’lerde de. Kutuplaşma eğer medeni bir toplumsal siyasal ortamda gerçekleşirse pekala bir toplum için iyi sonuçlar doğurabilir. Toplumun dinamiklerini harekete geçirebilir. Siyasi kutuplaşmalarda mutlaka kırıp dökmeler de olabilir. Kaybedenler ve gerilimler de. Önemli olan orta yol bulunurken gerilimi demokratik temelde yürütmektir. Ancak siyasal ve kültürel formattan yoksun olmamız kutuplaşmalarda gerilimi artıran en önemli unsur olarak karşımıza çıkıyor. Kutuplaşmaların toplumda zihin sağlığını etkilecek sıkıntılar yaratması kaçınılmazdır. Kimilerinin söylediği gibi kutuplaşma meselelerinin yapay olduğu söylemine de katılmıyorum. Temeli var ki ortada bir kutuplaşma var.

VATAN