Türkiye, yalnızca yüksek üretim kapasitesiyle değil, dünyanın en değerli ballarından bazılarına ev sahipliği yapmasıyla da dikkat çekiyor.

Kafkaslar ile Karadeniz’in kesiştiği noktada bulunan Artvin ise zengin biyolojik çeşitliliği, yüksek rakımlı vadileri ve farklı bitki türleriyle Türkiye’nin bal üretiminde öne çıkan bölgelerinden biri.

Financial Times’ın haberine göre Türkiye, Çin’in ardından dünyanın en büyük ikinci bal üreticisi konumunda bulunuyor. Artvin’in uzak ve dağlık bölgelerinde üretilen bazı özel ballar ise uluslararası pazarda son derece yüksek fiyatlara ulaşabiliyor.

Kilogramı 10 bin euroya satılan bal
Türkiye, dünyanın en pahalı ballarından bazılarını üretiyor. 2021 yılında mağaralardan çıkarılan Centauri balının kilogramı 10 bin euroya satıldı.

Artvin’in gizli bir vadisinde üretilen Elvish balı da uluslararası alıcıların ilgisini çekiyor. Geçen yıl İngiltere’nin ünlü mağazası Harrods’ta 200 gramlık hediye seti halinde 1250 sterlinden satışa sunuldu.

Artvin’in kendine özgü balları arasında, arıların ormangülü nektarından ürettiği “deli bal” da bulunuyor. Bu bal, tüketildiğinde sarhoşluk ve halüsinasyon benzeri etkilere yol açabilmesiyle biliniyor.

Antik Yunan tarihçisi Ksenophon da MÖ 401 yılında bölgeden geçen askerlerin bu balı tüketmesinin ardından duyularını kaybettiğini, kustuğunu ve ayakta durmakta zorlandığını yazmıştı.

Artvin balı manukaya rakip olabilir mi?
İstanbul’da yaşayan şef Zeynep Ekşioğlu ile Mustafa Multan, Artvin’in bal potansiyelini uluslararası pazara taşımak amacıyla “Profunda” adı altında kovanından sofraya bir üretim modeli oluşturmayı planlıyor.

Laboratuvar testleri, Profunda balının antioksidan özelliklerinin Yeni Zelanda’nın dünyaca ünlü manuka balıyla karşılaştırılabilir düzeyde olduğunu ortaya koyuyor.

İkilinin hedefi yalnızca yüksek kaliteli bal üretmek değil. Balın biyokimyasal özelliklerinin sertifikalandırılması ve yüksek katma değerli bir ürün olarak pazarlanmasıyla Artvin’de yaşayan gençlere bölgede kalmaları için ekonomik bir neden oluşturulması amaçlanıyor.

Kafkas arısı avantaj sağlıyor
Artvin’de arıcılık, bölgenin zengin bitki örtüsü ve coğrafi yapısıyla doğrudan bağlantılı.

Gezici arıcı Osman Yılmaz, yaz başında kovanlarını vadilerdeki meyve bahçelerine götürüyor, ardından çiçeklenmeyi takip ederek daha yüksek rakımlara taşıyor.

Bölgede bulunan Kafkas arısının 7 milimetreden uzun hortumu, diğer arıların ulaşmakta zorlandığı derin çiçeklerin nektarlarına erişebilmesini sağlıyor. Bu özellik, Artvin’in farklı aromalara sahip ballar üretmesine katkıda bulunuyor.

Kırsal yaşam giderek zorlaşıyor
Ancak Artvin’in yüksek kaliteli bal üretme potansiyeline rağmen bölgedeki kırsal yaşam ciddi sorunlarla karşı karşıya.

Financial Times’ın aktardığına göre kırsal nüfusun azalması, yolların yapılması, barajlar ve maden faaliyetleri Artvin’in uzak vadilerindeki geleneksel yaşamı zorlaştırıyor.

TEMA’nın 2021 tarihli çalışmasına göre Artvin’deki tarım arazilerinin neredeyse yarısı maden ruhsatları kapsamında bulunuyor.

Savaş köyünde ise iyi yolların, internet bağlantısının ve iş imkanlarının yetersiz olduğu belirtiliyor. İçme suyu için verilen klor sözünün yerine getirilmediği köyde iki okul da kapandı. Kadın ve çocuk nüfusundaki azalma da kırsal yaşamın giderek zayıfladığını gösteriyor.

Bir kovan yılda 450 dolarlık bal üretebiliyor
Gezici arıcılar yabani çiçek balının kilogramını yaklaşık 45 dolara satıyor.

Yaklaşık 50 kovandan, kovan başına ortalama 10 kilogram bal elde edilmesi halinde bir üreticinin yıllık satış geliri yaklaşık 22 bin 500 dolara ulaşabiliyor.

Daha yüksek katma değerli özel ballar ise bu rakamların çok üzerinde fiyatlara alıcı bulabiliyor.

Anzer balı 200 doları aşabiliyor
Artvin’de bu yılki bal hasadı, yüksek rakımlı bölgelerde temmuz ayında dahi kar bulunmasına neden olan sert kış nedeniyle gecikti.

Bölgenin farklı balları kendine özgü tat profilleriyle de ayrışıyor. Geçen yılın ürünlerinde kestane balı buruk, Anzer balı yoğun çiçek aromalı, Profunda balı ise aromatik, hafif ve tatlı bir tada sahipti.

Türkiye'nin dünyaca tanınan Anzer balı ise kilogram başına 200 doların üzerinde fiyatlara ulaşabiliyor.

Artvin’deki yeni girişimlerin hedefi, bu doğal zenginliği yalnızca bal üretimi olarak değil, bilimsel olarak doğrulanmış özelliklere sahip, yüksek katma değerli bir tarım ürünü haline getirmek. Böylece bölgenin geleneksel arıcılığının korunması ve genç nüfusun kırsalda kalması için yeni bir ekonomik model oluşturulması amaçlanıyor.