MURAT BARDAKÇI

Önceki hafta Türkiye'yi ziyaret eden İngiltere Başbakanı David Cameron'a çakma tuğralı bir belge hediye edilmesi skandalinin kahramanı Devlet Arşivleri'n-de bu defa bambaşka bir rezalet ortaya çıktı ve Doğu Anadolu'dan saklanması için Arşiv'e gönderilen bazı iskân belgelerinin yanlışlıkla imha edildiği anlaşıldı.
İnanılması bile zor gibi görünen skandal, 2009'un sonlarında meydana geldi.
3473 sayılı kanun ve ilgili yönetmelik "arşiv malzemesi" hükmünde olan, kamu kurum ve kuruluşlarında biriken ve "devlet millet hayatını, kişi hak ve menfaatlerini koruyan" belgelerin önemlilerinin devlet arşivlerine gönderilmesini öngörüyordu.
Devlet Arşivleri, bu kanun uyarınca bazı bakanlıklardan ellerinde bulunan arşivlik evrakın kendilerine devredilmesini istedi. Talepte bulunulan resmî müesseseler arasında Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'na bağlı Âfet İşleri Genel Müdürlüğü de vardı ve genel müdürlük, sahip olduğu evrakın başına neler geleceğini tahmin edemeden, binlerce belgeyi gayet iyi niyetli bir şekilde Devlet Arşivleri'ne gönderdi.
Ama ortada bir mesele, daha doğrusu bir düzensizlik vardı: Dünyanın en önemli belge hazinelerinden olan devlet arşivimiz mükemmel şekilde çalışıyor ve hattâ imâl edilen çakma tuğralı belgelerle İngiliz başbakanı bile kandırılıyordu ya... İşte bu mükemmel sistem bakanlıklardaki evrakın Arşiv'e nakli işinde de tıkır tıkır işliyor ve bakanlıklardaki belgeler bazen listelenerek ama bazen listelemeye bile gerek duyulmadan çuvallara doldurulup arşive yollanıyordu.
Taşıma işi de, kamyoncu kooperatiflerine yahut kargo şirketlerine havale edilmişti...

İSTİKAMET, İMHA ÜNİTESİ!
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı'nın Doğu Anadolu'daki birimlerinden yüklenen onbinlerce iskân belgesini taşıyan bu kamyonlardan biri, geçen senenin sonlarında yolunu kaybetti... Ankara'ya doğru yola çıkan kamyon, devlet arşivlerinin depoları yerine Ergazi semtindeki imha ve balyalama ünitesine gitti ve yükünü boşalttı.
Devlet Çakma Tuğra Arşivleri Genel Müdürlüğü'nün yetkilileri işin farkına vardıklarında artık çok geç olmuş, onbinlerce belge bir güzel imha edilip SEKA'ya gönderilmek üzere balya haline getirilmişti.
Hata, daha doğrusu bu tarih cinayeti farkedildiğinde yetkililer hayli telâşa düştüler ama imha edilen belgeleri kurtarıp kullanılabilir hâle getirme çalışmalarından önce, rezaletin duyulmasını önleme çabasına giriştiler. Gerekli sansürlerden ve "Ağzını açanı kovarız haaa!" gibi âcil tedbirlerden sonra kâğıt kıyma makinelerinden geçirilmiş iskân evrakının kurtarılmasına uğraşıldı. Bu iş için hemen bir grup kuruldu ve tasnifle görevli onlarca arşiv memuruna, şerit haline getirilmiş milyonlarca parçayı delinin pösteki sayması misâli, birleştirmeleri talimatı verildi.
Ve netice: İmha edilen Doğu bölgesi ile ilgili iskân evrakının sadece yüzde onu kurtarılabildi, geri kalanı da devlet arşivlerimizin dünyada bir ilk olan "kıyılmış kâğıt seksiyonuna" kaldırıldı.
Mâlum iskân evrakı üzerinde çalışmak isteyen araştırmacılara, aylardan buyana verilen cevap ise, tahmin edeceğiniz gibi: "Belgeler tasnif aşamasındadır!" deniyor.

SADECE ÜÇ SORUM VAR:
Artık hiçbir şey söylemiyor ve şimdilik şu üç soru ile yetiniyorum:
Bir: Doğu Anadolu'dan yollanan iskân evrakı hakikaten "yanlışlıkla" mı imha edildi?
İki: Kâğıt kıyma makinelerinden geçirilen bu belgeler hangi bölgeye ve Cumhuriyet'in hangi yıllarına aitti?
Üç: Şerit haline getirilen evrak arasında Dersim ile ilgili iskân belgeleri de var mıydı?